Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Βιβλιοθηκάριος. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Βιβλιοθηκάριος. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Παρασκευή 28 Ιουνίου 2013

Οι καλές ειδήσεις για τις βιβλιοθήκες


Του Γιώργου Κατσαμάκη

Η καλή είδηση είναι ένα ενδιαφέρον πολιτικό, ψυχολογικό, επικοινωνιακό και κοινωνικό φαινόμενο της εποχής μας. Τα χρόνια αυτά της οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής κρίσης είναι συχνά διατυπωμένη από το «κοινό» η ανάγκη κατανάλωσης καλών ειδήσεων, όπως επίσης και η καλλιέργεια της ανάγκης αυτής από τα ΜΜΕ και τους φορείς της οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής εξουσίας που σπεύδουν να την «καλύψουν».

Η ανεύρεση, «δημιουργία» και διοχέτευση καλών ειδήσεων θεωρώ πως έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά συστημικής προπαγάνδας. Παραδείγματα αυτής της «ενημερωτικής» καταιγίδας θα βρει κανείς και στα τελευταία χρόνια πριν τη μνημονιακή εκτροπή της κρίσης. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του εθελοντισμού (ιδιαίτερα μετά τους ολυμπιακούς αγώνες του 2004), της «κοινωνίας των πολιτών» που πλαισιώνει τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, των Atenistas κ.ο.κ.

Δεν αμφισβητεί κανείς πως τα παραπάνω αποτελούν «γεγονότα», επικοινωνιακά αξιοποιήσιμες δηλαδή πληροφορίες, ωστόσο αυτό που επιχειρώ να πω είναι πως η αντιστοιχία τους στην ποσότητα των ειδήσεων είναι δυσανάλογα μεγάλη και πως η σπουδή με την οποία προβάλλονται από συγκεκριμένα κέντρα είναι σκανδαλωδώς επιμελημένη. Παράμετρος που έχει επηρεάσει την ένταση και την έκταση του φαινόμενου είναι και η αναπαραγωγική ευχέρεια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και η δυνατότητα που αυτά παρέχουν στον καθένα να προβάλει ειδήσεις. Καθώς περνάει ο χρόνος και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αξιοποιούνται ολοένα και περισσότερο από εμπορικές δομές, στη διοχέτευση της είδησης παρεμβαίνει και ένας άλλοτε στοιχειώδης και άλλοτε «καλλιεργημένος» μαρκετινίστικος μηχανισμός. Το marketing είναι σαφώς αγκαλιασμένο με την καλή είδηση, αυτήν υπηρετεί εκ γενετής.

Στο χώρο των βιβλιοθηκών αυτά τα φαινόμενα έχουν ενταθεί τον τελευταίο καιρό. Είναι εντυπωσιακά μεγάλος ο αριθμός των άρθρων, των αφιερωμάτων και των συνεντεύξεων που σχετίζονται με την κατασκευή του νέου κτηρίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης από το Ίδρυμα Νιάρχου στο Φάληρο. Η επικοινωνιακή δύναμη του Ιδρύματος είναι βέβαια τεράστια (πόσο μάλλον που η παρουσία τους εξαπλώνεται με πυκνούς ρυθμούς στο σύνολο των κοινωνικών, εκπαιδευτικών και κοινωνικών δομών της πτωχευμένης Ελλάδας.). Πολλές ουσιαστικές παράμετροι  του σημαντικού αυτού γεγονότος αγνοούνται (ή υποκρύπτονται). Τα ρούχα της αλλάζει η Εθνική Βιβλιοθήκη, δεν αλλάζει δομή, μηχανισμό, δεν στελεχώνεται με το χρήσιμο προσωπικό, δεν ενισχύεται θεσμικά. Το γεγονός αυτό είναι γνωστό σε αυτούς που χειρίζονται επικοινωνιακά το θέμα και ήδη διαφαίνονται οι σχεδιασμοί τους ώστε να «καλυφθεί» το κενό. Ποτέ πάλι τόσες εφημερίδες, ιστοσελίδες, blog και περιοδικά δεν αγκάλιασαν μια βιβλιοθήκη με τέτοια… τρυφερότητα. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι η επίμονη και με κάθε αφορμή επαναλαμβανόμενη προβολή του Νέου Κτηρίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης δεν εξυπηρετεί την ανάγκη της ενημέρωσης, αλλά επιχειρεί συν τοις άλλοις να δημιουργήσει πολιτικά χρήσιμες εστίες αισιοδοξίας. Παρόμοια ήταν η πολιτική αξιοποίηση των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από τα ευρωπαϊκά προγράμματα τα προηγούμενα χρόνια. Σε επίπεδο πολιτικής αξιοποίησης το Ίδρυμα Νιάρχου σήμερα είναι τα ΕΣΠΑ των παρελθόντων ετών.

Ένα δεύτερο παράδειγμα της επικοινωνιακής χρήσης ζητημάτων σχετικών με τις βιβλιοθήκες είναι η «ειδησεογραφία» των δράσεων που πέρυσι και φέτος το καλοκαίρι αυτές εκτελούν στο πλαίσιο του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Future Library (το οποίο χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Νιάρχου). Αρκεί να αναζητήσει κανείς στο twitter τις αναρτήσεις που αναφέρονται στις βιβλιοθήκες προκειμένου να δει πόσο πρόθυμα εκδοτικοί οίκοι, τοπικά και γενικά ειδησεογραφικά blog αναπαράγουν την είδηση των καλοκαιρινών δράσεων των δημόσιων βιβλιοθηκών. Δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως αυτό είναι κακό, πόσο μάλλον που οι βιβλιοθήκες τώρα «ανακαλύπτονται» από τα ΜΜΕ και τις δομές επικοινωνίας και ενημέρωσης (όχι αποκλειστικά με δική τους ευθύνη). Η συγκυρία θα μπορούσε να πει κανείς πως είναι κρίσιμη, και οι «ειδήσεις» αυτές θα μπορούσαν να απαντούν με έργα στις εντεινόμενες φήμες για επικείμενο κλείσιμο πολλών από αυτές. Είναι όμως έτσι; Πόσοι από αυτούς που πρόθυμα αναπαράγουν τις ειδήσεις για τις καλοκαιρινές αυτές δράσεις έχουν ενημερώσει το «κοινό» τους για το κίνδυνο κλεισίματος των δημόσιων βιβλιοθηκών; Είναι το ενδιαφέρον τους αυτό που τους κάνει να γράφουν ειδήσεις για τις «πολύχρωμες βιβλιοθήκες», είναι η επικοινωνιακή ισχύς του χορηγού ή πολιτική χρήση των καλών ειδήσεων; Πόσο συναφής με την εμπορική λογική ενός εκδοτικού οίκου είναι η ανάρτηση μιας είδησης που αφορά στο κλείσιμο ενός πολιτιστικού οργανισμού;


Το σημείωμα αυτό επιχείρησε να καταγράψει μια επικοινωνιακή δυναμική που διαμορφώνεται αυτόν τον καιρό και στο πλαίσιο που το πετυχαίνει, διαμορφώνει με τη σειρά της μια αντίληψη στον κόσμο σχετικά με όσα γίνονται στη χώρα μας. Αυτό που επιχειρώ να πω είναι πως η χρήση των καλών ειδήσεων μόνο άδολη δεν είναι πολιτικά. Δεν αγνοώ την αναγκαιότητα της αισιοδοξίας, αλλά στέκομαι κριτικά στην προπαγανδιστική καλλιέργειά της από τα Μέσα.

Πέμπτη 6 Ιουνίου 2013

Οι «ελεύθερες» βιβλιοθήκες… και οι «σκλαβωμένες».



Μια πρωτότυπη ιδέα κάνει εδώ και μήνες τη βόλτα της στα κοινωνικά και τα συμβατικά μέσα, υπηρετώντας με σπουδή τη χαζοζαρούμενη αναγκαιότητα για εκπομπή «καλών ειδήσεων». Εντάξει, πρωτότυπη δεν είναι η ιδέα, αφού εφαρμόζεται χρόνια στο εξωτερικό, αλλά ας πούμε πως είναι πρωτότυπη η εφαρμογή της στη χώρα μας. Μικρές, «ελεύθερες» βιβλιοθήκες στήνονται σε σημεία της πόλης βασισμένες στη λογική της ανταλλαγής βιβλίων. Ο καθένας μπορεί να πάρει ένα βιβλίο από αυτές και αν θέλει να αφήσει ένα άλλο. Δημιουργείται έτσι ένας σταθμός μετεπιβίβασης βιβλίων διαχειριζόμενος από τους όποιους ενδιαφερόμενους.

Η εφαρμογή λοιπόν προπαγανδίζεται στην Ελλάδα ως «εναλλακτική προσέγγιση στην παραδοσιακή έννοια της δημόσιας βιβλιοθήκης», ως «μικρές ελεύθερες βιβλιοθήκες» «δίχως συνδρομή ή χρηματικό αντίτιμο και με ελεύθερο ωράριο λειτουργίας». Αυτές οι «φωλιές» βιβλίων λοιπόν εμφανίζονται σχεδόν ως ισάξιες του «δάσους» των βιβλίων που υπάρχουν στις βιβλιοθήκες. Είναι όμως έτσι;

Παπαχαραλάμπειος-Δημόσια-Κεντρική-Βιβλιοθήκη-Ναυπάκτου
Ποια είναι η παραδοσιακή έννοια της δημόσιας βιβλιοθήκης- ποιος την ορίζει; Είναι οι δημόσιες βιβλιοθήκες στην Ελλάδα παραδοσιακές; Εμπλουτίζει τη δράση τους η εν λόγω προσέγγιση; Αφήνει ίχνος στη λειτουργία τους; Οφείλουμε να παραδεχτούμε πως κυρίως λόγω της υποχρηματοδότησης και της τρομακτικής υποστελέχωσης οι δημόσιες βιβλιοθήκες της χώρας αδυνατούν να επιτελέσουν δυναμικά το ρόλο τους. Τόσο όμως οι σπουδές, όσο και η δουλειά των βιβλιοθηκονόμων έχουν πετύχει τα τελευταία χρόνια κάτω από αυτές τις συνθήκες να δείξουν πως ο «παραδοσιακός ρόλος» των βιβλιοθηκών αλλάζει περιεχόμενο, χωρίς να αλλάζει στόχευση: η κάλυψη των πληροφοριακών, εκπαιδευτικών, ψυχαγωγικών αναγκών των τοπικών κοινωνιών είναι η αποστολή και το έργο τους. Πολλές είναι οι βιβλιοθήκες που τον υπηρετούν, με μέσα και εργαλεία σύγχρονα και κοινά εφαρμόσιμα στις χώρες της Δύσης. Χωρίς να έχουν λύσει τα δομικά τους προβλήματα οι βιβλιοθήκες στην Ελλάδα έχουν έντονο το αίσθημα της κοινωνικής αποστολής, την οποία και επιτελούν (σχεδόν μόνες τους).



Η τελευταία επισήμανση είναι αυτή που συγκρούεται με την αισθητική, το ήθος και την πολιτική λειτουργία των ευφάνταστων εθελοντικών δράσεων τύπου «μικρές ελεύθερες βιβλιοθήκες». Καταδικασμένες στην εκφυλιστική πορεία του εθελοντικού ερασιτεχνισμού οι εν λόγω δράσεις λειτουργούν κυρίως ως μιντιακά προϊόντα, ως σαμπουάν αισιοδοξίας. Κάποτε που το μπουκάλι αδειάζει, απλά το πετάμε. Χωρίς έστω κι έτσι να θέσαμε το ζητούμενο: τη θεσμική θωράκιση των βιβλιοθηκών, τη χρηματοδότησή τους, την πλήρη και σωστή λειτουργία τους, τη δυναμική τους παρέμβαση στο κοινωνικό γίγνεσθαι.


Μια ιδέα που προέρχεται από κοινωνίες με διαφορετικό παρελθόν στο θεσμό των βιβλιοθηκών, με διαφορετικά κοινωνικά χαρακτηριστικά, με διαφορετική οικονομική και πολιτική κατάσταση, μια ιδέα που εκεί συμπληρώνει, αλλά δεν αντικαθιστά τις βιβλιοθήκες, έρχεται εδώ να λειτουργήσει ως ανταγωνιστική μοντερνιστική πρακτική, χωρίς καν να ενδιαφέρεται να θέσει ερωτήματα για τις βιβλιοθήκες ως κοινωνικούς χώρους, για την κρατική υποχρέωση παροχής πολιτιστικών υπηρεσιών για τη θεσμοποιημένη καλλιέργεια της αναγνωστικής συμπεριφοράς.

Δευτέρα 20 Μαΐου 2013

Χαρίζοντας ένα Βιβλίο, σώζουμε μία Βιβλιοθήκη;

του Βιβλιοθηκάριου


 H 36η γιορτή βιβλίου (στο Πεδίον του Άρεως, 24 Μαΐου-9 Ιουνίου 2013) μας καλεί πάλι να «χαρίσουμε ένα βιβλίο, σώζοντας μια βιβλιοθήκη». Οι επισκέπτες της έκθεσης μπορούν να αφήσουν στη γραμματεία ένα ή περισσότερα βιβλία από αυτά που έχουν διαβάσει, και ο Σύλλογος Εκδοτών Βιβλίου Αθηνών αναλαμβάνει να ενισχύσει με αυτά τη συλλογή μιας βιβλιοθήκης.

Από μόνη της αυτή η πρόταση φαίνεται μια πολύ καλή ιδέα, καλλιεργώντας μέσα στο γενικότερο κλίμα της Κρίσης την ανταλλακτική οικονομία, την αλληλεγγύη, τον εθελοντισμό και την κοινωνική προσφορά. Υπάρχει όμως μόνη αυτή η παράμετρος;

Το πρόβλημα το δημιουργεί μια μετοχή: «σώζοντας». Καλούμαστε λοιπόν να γίνουμε σωτήρες μιας βιβλιοθήκης. Μιας βιβλιοθήκης που δεν λέμε βέβαια από τι κινδυνεύει, ούτε γιατί κινδυνεύει. Μιας βιβλιοθήκης που θα σωθεί, αν τη σώσουμε.

Σε όλες αυτές τις δράσεις το πρόβλημα των βιβλιοθηκών στην Ελλάδα τίθεται ερασιτεχνικά και μονοσήμαντα. Σε τέτοιες καμπάνιες, διόλου ασήμαντες και κακές, αγνοείται το γεγονός ότι η ανάπτυξη της συλλογής μιας βιβλιοθήκης ούτε είναι το μόνο πρόβλημά της, ούτε γίνεται με μπακαλίστικες λογικές που προσθέτουν ποσότητα υλικού, αδιαφορώντας για το είδος και την ποιότητά του. Οι βιβλιοθήκες δεν είναι αποθήκες βιβλίων προς δανεισμό. Καλύπτουν συγκεκριμένες ανάγκες, ανάλογα με το κοινό που καλούνται να εξυπηρετήσουν. Αυτές τις ανάγκες αγνοεί η μαζική δωρεά βιβλίων.

Η υποχρηματοδότηση, η ανύπαρκτη στελέχωση με ειδικευμένο προσωπικό, η θεσμική μη κατοχύρωση πολλών βιβλιοθηκών, κυρίως δημοτικών, στην Ελλάδα είναι το βασικό πρόβλημα που δεν λύνεται εδώ και πολλά χρόνια. Θα πρέπει να ξέρουν οι δωρητές ότι είναι πολύ πιθανό να αυξήσουν τη συλλογή μιας βιβλιοθήκης που κατά πάσα πιθανότητα δεν θα την επεξεργαστεί βιβλιοθηκονομικά κανείς, που πιθανότατα αν υπάρχει κάποιος βιβλιοθηκονόμος δεν θα υπάρχει για πολύ καιρό γιατί είναι συμβασιούχος, ότι συχνά οι δήμαρχοι κλείνουν τις βιβλιοθήκες διαθέτοντας το προσωπικό τους σε άλλες «σημαντικότερες» υπηρεσίες. Θα πρέπει να ξέρουν πως δεν σώζουν μια βιβλιοθήκη, αλλά πως της δίνουν ένα φιλί – το αν αυτό θα είναι ζωτικό δεν εξαρτάται από αυτούς, αλλά από την κλινική κατάσταση του ασθενούς. Γι’ αυτή την τελευταία υπεύθυνο και υπόλογο είναι το κράτος, αυτό οφείλει να επενδύσει στις βιβλιοθήκες. Η κρατική ενίσχυση των βιβλιοθηκών είναι επένδυση με ανταποδοτικότητα, δεν είναι σπατάλη ή ξόδεμα για ένα τυχαίο κοινωνικό αγαθό, αυτό της ψυχαγωγίας και της πληροφόρησης.

Εν κατακλείδι, χαρίζοντας ένα βιβλίο, δεν σώζουμε μια βιβλιοθήκη. Αυτό δεν σημαίνει ότι η δωρεά δεν έχει την αξία και τη σημασία της.