Μετρό και αρχαία ή μια δύσκολη συνάντηση

Και Μετρό και αρχαία δεν σημαίνει μετακίνηση των αρχαιοτήτων της Βενιζέλου, πάρτε το χαμπάρι επιτέλους.

Η μετακίνηση των αρχαίων της Βενιζέλου για τη λεγόμενη επανατοποθέτηση θα φέρει κι άλλα αρχαία και δεν θα έχει ποτέ τελειωμό η ιστορία. Εκτός κι αν το ζήτημα είναι η αέναη τακτοποίηση των γνωστών του Χρυσοχοϊδη από το νομό Ημαθίας στο ανασκαφικό του μετρό. Ε, μα, φτάνει πια, δε λέω, τους καταλαβαίνω και τους πολιτικούς, ζορίζονται πλέον, έχουν και μια πελατεία να βολέψουν, αλλά στην πλάτη μας; πόσο ακόμη; Κι ως φορολογούμενη κι ως αρχαιολόγος λέω ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ. Το είδαμε, το ξέρουμε, κάναμε τους καθώς πρέπει (ή τους κουτούς) και δεν το ομολογήσαμε αλλά έτσι είχαν τα πράγματα.

Αρχαία και μετρό σημαίνει να δούμε το ζήτημα μετρό στο ιστορικό κέντρο συνολικά. Δεν το δέχομαι, ούτε ως αρχαιολόγος ούτε ως πολίτης, η Κωνσταντινούπολη να ακυρώνει σταθμό για κάτι που αμφιβάλλω αν θα είναι θεάσιμο τελικά κι εμείς να παζαρεύουμε και να κάνουμε σε ανώτερο επίπεδο συναντήσεις λειψές και δεν ξέρω τι. Ε, αν είμαστε Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ πέρα κι όχι χωριό της κεντρικής Ασίας (την οποία ενδεχομένως προσβάλλω τώρα χωρίς λόγο) ας το καταλάβουμε επιτέλους κι ας κινηθούμε αναλόγως. Έχουμε αρχαιολογικό νόμο για όλους ή για τον μικροϊδιοκτήτη που θέλει να κάνει ένα πάρκινγκ ή μια γεώτρηση μονάχα; Γιατί εκεί ξέρω ότι εξαντλούμε την αυστηρότητά μας.

Θυμίζω εδώ ότι η Κωνσταντινούπολη το χρειάζεται το μετρό πιο πολύ από μας, σαν μητροπολιτικός δήμος έχει πληθυσμό όσο η Ελλάδα και η Βουλγαρία μαζί. Αν αυτοί αντέχουν να χάσουν μια στάση δεν καταλαβαίνω το δικό μας πρόβλημα, πραγματικά.

Η μετακίνηση και η επανατοποθέτηση είναι ιστορίες να είχαμε να λέγαμε, δεν γίνονται και όλοι το ξέρουν. Πάμε βουρ για καταστροφή, αλλά θα σώσουμε τα προσχήματα, ε, αυτά, θα τα κρατήσουμε, πως να το κάνουμε, για τα προσχήματα ζούμε σ'αυτήν τη χώρα. Θα σηκωθούν τα αρχαία με απόφαση και μετά με απόφαση θα διαπιστωθεί ότι δεν μπορούν να επανατοποθετηθούν. Ξέρετε κανένα μετακινημένο αρχαίο να επανατοποθετήθηκε; Αν κάνω λάθος εδώ, πράγμα όχι απίθανο, περιμένω συναδέλφους να μου υποδείξουν περιπτώσεις επανατοποθέτησης. Και τι είδους επανατοποθέτησης.

Δέχομαι επίσης στοιχήματα για όλα τα παραπάνω: μετρό και αρχαία, μετρό χωρίς αρχαία, αρχαία χωρίς μετρό. Αφού το ζούμε που το ζούμε, ε, ας το διασκεδάσουμε. Κι επειδή τα στοιχήματα είναι παράνομα, θα παίξουμε με φασόλια.

Ο Εραστής και η Ρωσική Πρωτοπορία

Ιβάν Κλιουν, Πίνακας 1. Για το πρόβλημα της σύνθεσης, 1942

18 Σεπτεμβρίου 2003

Αγαπητέ μου,

η καλοσύνη σας να με διαφωτίσετε σε τόσα θέματα κατά την τελευταία επίσκεψή μας στην Πινακοθήκη, η ευγενική σας πρωτοβουλία να κεράσετε ένα ποτό και να συζητήσουμε διεξοδικότερα και με τόσες ευχάριστες λεπτομέρειες για τη Ρωσική Πρωτοπορία, για το κλίμα της εποχής και τις συνθήκες που γέννησαν και διαμόρφωσαν αυτά τα αριστουργήματα, ας αφήσουμε δε τον σχεδόν μυθιστορηματικό τρόπο συγκρότησης της όλης συλλογής, ήταν για μένα αποκαλυπτική.

Επιθυμώ για άλλη μια φορά να σας ευχαριστήσω – κι αν έστω θεωρήσετε τη χειρονομία μου κάπως παλιομοδίτικη, σας παρακαλώ πάντως να μην τη θεωρήσετε τυπική.

Ασφαλώς ο γραπτός λόγος προσθέτει ένα κάποιο κύρος στο ειλικρινές ευχαριστώ μου, αλλά δίνει και την ευκαιρία, μια βροχερή και μελαγχολική μέρα σαν τη σημερινή, να αναπολεί κανείς και να ξαναζεί στιγμές όμορφες και δημιουργικές.

Ελπίζω, άλλωστε, ν’ αποτελέσει αφορμή για να επαναλάβουμε κάτι ανάλογο στο όχι πολύ απώτερο μέλλον.

Με ιδιαίτερη εκτίμηση,

Ελένη Τ.

(απόσπασμα από το μυθιστόρημα της Εύης Βουλγαράκη-Πισίνα, Ο Εραστής)

Η Ρωσική Πρωτοπορία μπλέκει με ένα πρωτοποριακό μυθιστόρημα. Γίνεται η αφορμή για μια παράξενη ερωτική ιστορία, που ξεδιπλώνεται σταδιακά εξερευνώντας όλο και βαθύτερα τα βάθη και τα πάθη της ανθρώπινης ψυχής. Ο λόγος για τον Εραστή, μυθιστόρημα της Εύης Βουλγαράκη – Πισίνα. Η συγγραφέας, με ιδιαίτερη μαστοριά πλέκει το μύθο, ο οποίος αποκαλύπτεται βαθμιαία μέσα στο διαρκές μυστήριο, που δεξιοτεχνικά διαμορφώνεται μέσα από πρωτότυπες τεχνικές γραφής.

Αφορμή του μυθιστορήματος υπήρξε η έκθεση «Η συλλογή Κωστάκη και η Ρωσική Πρωτοπορία» που έλαβε χώρα 6 Δεκεμβρίου 1995 – 8 Απριλίου 1996, στην Εθνική Πινακοθήκη, στην Αθήνα. Από την έκθεση αυτή προέκυψε το δίτομο έργο: Άννα Καφέτση (επιμ), Ρωσική Πρωτοπορία 1910-1930: Η Συλλογή Γ. Κωστάκη, [Αθήνα]: Υπουργείο Πολιτισμού, Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, 1995.

Σήμερα, 100 χρόνια από τη γέννηση του συλλέκτη Γιώργου Κωστάκη, μεγάλο τμήμα της συλλογής του εκτίθεται στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης, στο οποίο και ανήκει, από 5 Απριλίου έως 29 Δεκεμβρίου 2013. Είναι μια έκθεση αξεπέραστης σημασίας καθώς η Ρωσική Πρωτοπορία που άνθισε στις πρώτες δεκαετίες του 20^ου αιώνα, αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες περιόδους της παγκόσμιας τέχνης. Οι τολμηρές ιδέες,  οι καινοτόμες μορφές και τα μέσα έκφρασης, άφησαν καθοριστική παρακαταθήκη για την μετέπειτα εξέλιξη της τέχνης σε όλα τα επίπεδα.

Πέρα όμως από την καλλιτεχνική της αξία, η Ρωσική Πρωτοπορία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς συνδέεται με τις συνταρακτικές κοινωνικο-οικονομικές εξελίξεις των αρχών του 20^ου αιώνα. Η συλλογή Κωστάκη μας μεταφέρει στο κλίμα της εποχής, μέσα από την μυθιστορηματική της συγκρότηση, όπως πολύ εύστοχα διατύπωσε η Εύη Βουλγαράκη.

Και κάπως έτσι η πρωτοπορία του περασμένου αιώνα συναντά την πρωτοποριακή γραφή της Εύης, σε μία εποχή που η τέχνη διψά για νέες μορφές, θέματα και μέσα. Η τέχνη σήμερα δείχνει να θέλει να αποτινάξει κάθε βαρίδι του παρελθόντος και να κρατήσει μόνο όσα μπορούν να ξαναγεννηθούν με νέους όρους. Κι ο Εραστής αναμετριέται με αυτή την επιταγή…

Υ.Γ: Για την Εύη, από την πιο αυστηρή της κριτικό.

Μετέστης πρὸς τὴν ζωὴν μήτηρ ὑπάρχουσα τῆς ζωῆς...

Η Κοίμηση της Θεοτόκου. 

Φορητή εικόνα του 1698, διαστάσεων 92 x 72 εκ. 

Ενδιαφέρουσα παραλλαγή του εικονογραφικού τύπου της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, κυρίως ως προς το συνδυασμό του χρώματος με το λευκό και το μαύρο των υποχρωματισμένων αγγέλων και της ψυχής της Θεοτόκου, πού, όπως και αλλαχού, την κρατάσει συμβολικά ως βρέφος ο Χριστός.

Συλλογή Μαρίνου Κοσμετάτου. Αργοστόλι Κεφαλλωνιάς.

Από το περιοδικό Βημόθυρο

με ευχές για χρόνια πολλά και ελπιδοφόρα.

Graffiti: η τελευταία παράνομη τέχνη

Πόσες φορές περπατώντας στην πόλη συναντάς έναν μουντό μονόχρωμο τοίχο, ο οποίος σε ψυχοπλακώνει καθώς σαν ογκόλιθος στέκεται από πάνω σου, και εσύ αισθάνεσαι το βάρος του, τεράστιο, να σφίγγει την καρδιά σου. Κάθε φορά που συναντώ έναν τέτοιο τοίχο, σκέφτομαι, αυτός εδώ θέλει λίγο χρώμα, πρέπει κάποιος να τον "πατήσει" (βάψει), και δεν πρόκειται να αργήσει η ώρα του. Διότι, πείτε μου, ακόμα και κάποιος που δεν έχει σχέση με τα graffiti πόσες φορές θαύμασε κάποιο από αυτά; πόσες φορές γυρίζει να κοιτάξει κάποιο σχέδιο στον τοίχο αφού έχει σημειώσει το πού βρίσκεται.

Tου Aleph Rellik

Δεν πρόκειται να αναλωθώ στο πώς η τέχνη της τοιχογραφίας είναι η αρχαιότερη μορφή της τέχνης, και πώς κατ' ουσίαν προϋπάρχει ακόμα και της ανθρώπινης ομιλίας, πρόκειται να σταθώ στην σύγχρονη έκφρασή της, το graffiti.
Το graffiti είναι ένα από τα τέσσερα στοιχεία ("four elements") της hip hop κουλτούρας (graffiti, dance, DJing, MCing), μιας κουλτούρας αντισυμβατικής με τον σύγχρονο κόσμο, την εξάρτηση του ανθρώπου από το χρήμα, των κάλπικων συναισθημάτων και της πλαστικής ομορφιάς. Δυστυχώς, όποιος δεν έχει έρθει σε επαφή με αυτή την κουλτούρα δεν μπορεί να την καταλάβει και πολλές φορές δυσανασχετεί με πολλά από τα στοιχεία που την συνθέτουν. Κλασικό τέτοιο παράδειγμα, ο παππούς ο οποίος θα σταματήσει έναν graffiter ενώ βάφει για να του πει: "γιατί παιδάκι μου καταστρέφεις τον τοίχο;" Εδώ την καλύτερη απάντηση νομίζω την έχει δώσει ο Painter (κάποιος graffiter) όπως την είχα διαβάσει σε μια συνέντευξη του: "Εγώ μένω εδώ κοντά. Απ' το να βλέπω ταμπέλες με διαφημίσεις, προτιμώ να βλέπω μια ζωγραφιά".*

Το graffiti μπορούμε να πούμε χωρίζεται σε δυο κατηγορίες, το παράνομο και το νόμιμο. Όλοι ξεκινήσαμε από κάπου, μια παλιά οικοδομή ή κάτω από μια ξεχασμένη γέφυρα, παράνομα εκεί κάναμε τα πρώτα βήματα. Μετά, βγήκαμε στους δρόμους να δείξουμε πως υπάρχουμε και εμείς. Και τα δύο είδη graffiti είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Το ένα συμπληρώνει το άλλο.
Εδώ είναι που κάποιος αναρωτιέται, αφού υπάρχουν ειδικά σημεία όπου μπορείς να βάψεις ελεύθερα γιατί να κάνεις κάτι παράνομο; Καταρχάς, όπως είπα, πρέπει από κάπου να ξεκινήσεις και αυτό γίνεται πάντα παράνομα στους πιο ασφαλείς τοίχους τις περιοχής σου. Εδώ αξίζει να σημειωθεί πως όποιος δεν έχει πιάσει τα cans (sprey) δεν μπορεί να καταλάβει πόσο δύσκολο είναι το σπορ και πόσο δουλειά θέλει πριν φτάσεις σε ένα καλό επίπεδο. Πέραν όμως αυτού οι νόμιμοι χώροι δυστυχώς στην Ελλάδα είναι ελάχιστοι με αποτέλεσμα το κομμάτι να μην μένει ποτέ αρκετό καιρό αφού σύντομα κάποιος θα αναγκασθεί να το πατήσει με κάτι δικό του (εκεί κάπου αρχίζουν προβλήματα). Το ζήτημα με το παράνομο είναι ότι πατάς την ιδιοκτησία κάποιου άλλου, όμως όπως πολύ ωραία λέει πάλι ο painter "Εγώ πιστεύω ότι όλοι οι τοίχοι είναι και δικοί μου. Δηλαδή ότι οι τοίχοι μες στο σπίτι είναι δικοί μου, αλλά οι τοίχοι έξω απ' το σπίτι είναι ολωνών" *.

Το παράνομο είναι το κλασικό graffiti, γρήγορο και εύκολο για λόγους ασφάλειας, το κλασικό κομμάτι (σαν αυτό της εικόνας) ή η λεγόμενη "μπόμπα" που ομορφαίνει τον τοίχο της γειτονιάς σου, ή το σχολείο σου. Πολλές φορές, βέβαια, το παράνομο, όταν βρεις το κατάλληλο σημείο, γίνεται αργό και ιδιαίτερα καλλιτεχνικό.

Το νόμιμο, γίνεται σε ειδικά σημεία όπου επιτρέπεται, ή με την άδεια του ιδιοκτήτη (του τοίχου) εκεί ο καλλιτέχνης μπορεί να δουλέψει ελεύθερα πάνω στο "κομμάτι" ώστε να βγάλει από αυτό τον καλύτερο εαυτό του, κάνοντας τρισδιάστατα σχέδια όπως αυτό στην εικόνα, ή δουλεύοντας με characters (σχέδια πέραν των γραμμάτων) κλπ.

Tο graffiti δεν μπορεί να αποκολληθεί από την ευρύτερη κουλτούρα του hip hop, αφού μέσα από αυτήν γεννήθηκε και μέσα σε αυτήν υπάρχει. Είναι ένα "ομαδικό άθλημα", όπου οι graffiters χωρίζονται σε crews (ομάδες) πολλές από τις οποίες σίγουρα έχετε διαβάσει και εσείς κάπου (Lifo, Οups, Buns, Gons κλπ).
Τέλος, το "βάψιμο" συνοδεύεται από διάφορους άγραφους κανόνες για το πότε πατάς ή δεν πατάς κάποιον στη βάση της αναγνώρισης του άλλου ως καλλιτέχνη, με τη μεγαλύτερη ατιμία να πατάς ένα κομμάτι (graffiti) με ένα tag (στο οποίο απλώς γράφεις το όνομα σου με σπρέι) στο οποίο η συχνότερη κατάληξη είναι οι καβγάδες ή η αγορά των σπρέι που χρησιμοποιήθηκαν (ας σημειώσουμε πως το graffiti δεν είναι και φθηνό στο να γίνει) κλπ.

*Συνέντευξη του Painter στο "The Schooligans", 2007, link: http://www.theschooligans.gr/site/index.php?option=com_content&task=view&id=52&Itemid=28

Παραθέτω μια επιλογή από ωραία ή γνωστά graffiti & graffiters από το διαδίκτυο:

Πρώτο ως ένδειξη τιμής στον πλέων γνωστό βρετανό Bansky που συνελήφθη φέτος.

Πάλι Bansky για να δούμε λίγο την ριζοσπαστική φωνή του graffiti

LIFO γνωστό ελληνικό crew

Graffiti σε στυλ εξαρχείων (στα εξάρχεια)

Graffiti στο τείχος της Παλαιστίνης

Ζούγκλα στη μέση της πόλης (Εξάρχεια οδός Σολομού)

ο Καβάφης σε character του Skitsofrenis

Στα ίδια μέρη

του Αλέξανδρου Βαναργιώτη

Ίσως φανεί περίεργο σε κάποιους το ότι επανέρχομαι συχνά στα γραπτά μου στο ίδιο μέρος, στο Δομοκό. Μια συμπαθητική επαρχιακή κωμόπολη είναι, όπως τόσες άλλες. Κι αν έχω γνωρίσει κωμοπόλεις στη ζωή μου... Δεν ξέρω τι να απαντήσω. Κάτι με έλκει. Σχεδόν κάθε φορά που πηγαίνω ή επιστρέφω από την Αθήνα περνάω και πίνω έναν καφέ στην κεντρική πλατεία. Είναι περίεργο πράγμα με τι συνδέεται ο άνθρωπος. Από τι γοητεύεται. Τι θυμάται. Έξι χρόνια έζησα στο Δομοκό. Εκεί τελείωσα τις πρώτες πέντε τάξεις του Δημοτικού. Μετά φύγαμε για τα Τρίκαλα. "Δυο καφενεία δυο σινεμά" που λέει και το τραγούδι. Το χειμώνα λειτουργούσε ως σινεμά μια αίθουσα εκδηλώσεων δίπλα στο τωρινό Δημαρχείο και το καλοκαίρι μια ταράτσα λίγο πιο κάτω, στην πλατεία. Εκεί είδα τις περιπέτειες του Οδυσσέα σε μια παλιά χολυγουντιανή εκδοχή, αλλά με πήρε ο ύπνος στη μέση. Οι γονείς στις ταινίες που είχαν ακατάλληλες σκηνές -καμιά αγκαλιά, τίποτε φιλιά, τέτοια- μας έκλειναν τα μάτια με το χέρι.

Για θερινά μπάνια περνούσε καθημερινά ο Μπεκερίδης και πηγαίναμε, όταν περίσσευαν χρήματα, στον Καραβόμυλο, έξω από τη Λαμία. Δυο μπάνια την ημέρα. Ένα στη θάλασσα κι ένα στο λεωφορείο. Είχε κέφι όμως. Ορισμένοι σιγοτραγουδούσαν συνοδεύοντας το κασετόφωνο του λεωφορείου: "Ο κυρ Θάνος πέθανε παραπονεμένος", με μια διάχυτη συγκίνηση στη φωνή τους όταν έλεγε "κάποιος αν του πλήρωνε κάτι λίγα χρέη θα 'χε τ' οργανάκι του, θα 'ταν στη ζωή" και " τον καημό του αλλουνού ποιος τον εννοεί;" Ένα ακόμη τραγούδι με επιτυχία, απ' όσο θυμάμαι, ήταν το "Έβαλε ο διαβολάκος την ουρά του πάλι", και άλλα, σουξέ της εποχής. Υπήρχαν και διάφοροι "σαρδανάπαλοι" που έλεγαν σόκιν ανέκδοτα στις γυναίκες. Μερικές ξεκαρδίζονταν στα γέλια, ενώ άλλες τους επιτίθονταν με λόγια προσβλητικά λέγοντας ως επωδό "έχουμε και μικρά παιδιά εδώ, θα έπρεπε να ντρέπεσθε". Τα κουτσομπολιά όμως ανάμεσα στις γυναίκες έδιναν και έπαιρναν. Τότε έμαθα για κάποια κορίτσια που ήρθαν από γειτονικά χωριά για να πάνε στο γυμνάσιο και έμπαζαν στο σπίτι το βράδυ άντρες. Και για κάτι άλλα "αχαρακτήριστα" που τόλμησαν να φορέσουν μίνι. Στη θάλασσα ήμασταν και στις 20 του Ιουλίου το '74. Μια μέρα μουντή. Τη θυμάμαι σαν τώρα. Συννεφόκαμα. Μετά το μπάνιο η μητέρα μας άλειψε νιβέα. Μας έδωσε από ένα κομμάτι ψωμί και μια φέτα ζαμπόν από κονσέρβα και περιμέναμε το λεωφορείο. Πήγα κοντά σε κάτι ψαράδες και τους παρακολουθούσα που έριχναν τις πετονιές. Ξαφνικά ουρλιαχτά και σειρήνες. Ένα αγροτικό με μεγάφωνο γύριζε στους δρόμους και επαναλάμβανε: "Γενική επιστράτευση, όλοι οι άντρες... να παρουσιαστούν..."

"Πόλεμος", έλεγαν αναστατωμένοι οι λουόμενοι και σκουπίζονταν γρήγορα. "Πόλεμος". Το λεωφορείο γέμισε άντρες που έσπευδαν να καταταγούν. Μανάδες, γυναίκες και αδελφές τους αγκάλιαζαν και έκλαιγαν. Πηγαίναμε σημειωτόν και όλο σταματούσαμε και παίρναμε κι άλλους. Μέχρι που ο οδηγός είπε: "Φτάνει. Έχω και μικρά παιδιά στο λεωφορείο. Θα πάθουμε κανένα ατύχημα!" Στο σπίτι δεν βρήκαμε τον πατέρα. Με την υπηρεσία εφάρμοσαν πρόγραμμα διασποράς. Το βράδυ μας ειδοποίησε να μην ανησυχούμε, ότι ήταν καλά.

Δύσκολα χρόνια, αλλά ήμουν ευτυχισμένος. Είχα τους γονείς μου, ένιωθα ασφάλεια. Έπαιζα έξω όλη μέρα. Υπήρχε πολλή φύση και ο αέρας είχε μια μυρωδιά, ένα άρωμα. Ακόμα και το νερό είχε γεύση.

Δεν μπορώ όμως να πω με σιγουριά τι απ' όλα αυτά πλέχτηκε στην ψυχή μου και σαν ζακέτα τη ζεσταίνει, όταν ανατρέχω στις μνήμες ή επισκέπτομαι το Δομοκό.

"Θα αλλάξουν όλα εδώ", μου είπε με χαρά ο ιδιοκτήτης μιας καφετερίας σε κάποια από τις τελευταίες επισκέψεις μου. "Θα μπουν πλάκες, θα γίνει η πλατεία αγνώριστη. Καιρός ήταν, είναι έτσι από το '70".

"Θα είναι πάντα η κεντρική πλατεία του Δομοκού", του απάντησα και έφυγα.


Η φωτογραφία δείχνει ένα παλιό σπίτι στο Δομοκό και την δανείστηκα από τη Μαρία Καραχρήστου

Ποιητικά θραύσματα

της Σουλτάνας Γκαργκάνα

1

Σιωπές

Ξανά με το βλέμμα καρφωμένο στη γυρισμένη πλάτη σου.
Φλύαρες που είναι οι πλάτες των ανδρών!
Όλη η απόρριψη
στη χαρακιά της σπονδυλικής τους στήλης.

2

Κάλεσμα

Σε φώναζα στα όνειρα και παρουσιαζόσουν ζωντανός μπροστά μου.
Τώρα που σου μιλώ κάνεις πως ονειρεύεσαι.

3

Απόθεμα

Περίσσεψε το καλοκαίρι φέτος και φύλαξα λιγάκι να έχω την αλμύρα της ανάσας σου.
Ούτε που το κατάλαβα, οι τσέπες μου ήταν τρύπιες.
Το 'χασα στο δρόμο.
Άσε που δεν ξέρω κατά που πέφτει ο χειμώνας.

4

Μουσική

Από τα τόσα τραγούδια που μου χάρισες,
καρφώθηκαν οι νότες στο μυαλό μου, πυρωμένα σίδερα.
Η ντο η φα η μι.
Μη! Μη άλλο!

5

Ξεκαθάρισμα.

Χόρτασε το χιόνι απόψε η καρδιά μου. Όχι αυτό που αλαφροπατούσες, το άλλο το βρώμικο. Εκείνο που φτυαρίζει ο εργάτης του Δήμου βρίζοντας και φτύνοντας. Δε φαίνεται ούτε ένα πράσινο χόρτο από κάτω, να πω πως έρχεται η άνοιξη.

6

Στην αυλή

Θυμάσαι τότε που ένα σπουργίτι ξεψύχησε στην παλάμη μου;
Έκλαψες πολύ.
Ποιος να το πίστευε,
πως με τον ίδιο τρόπο θα έσβηνε η αγάπη σου για τα πουλιά.

7

Της αγρύπνιας

Κόντρα στις αναμνήσεις, θα σκύψω απόψε σ’ ένα κορμάκι ξένο.
Αχόρταγη ηδονή θα κομματιάσει τη μορφή σου.
Μόνο τα σπάρτα θα το δουν και θα με λυπηθούν.
Εσύ μ’ έχεις ήδη ξεχάσει.

8

Καταδίκη

Μέσα στο μακρόστενο δωμάτιο με τον παλιό καναπέ,
ρυθμική η ανάσα σου
κι εκείνο το παράθυρο που βλέπει στη σκάλα,
όλο και μικραίνει.
Οι νυχτωμένες πόρτες σφάλισαν για πάντα.
Έγκλειστα φιλιά,
θανατοποινίτες.

9

Μικρή δίνη

Πως λυπάμαι τις γυναίκες μπροστά στον νεροχύτη με τα πιάτα!
Όνειρα, σιωπηλές κραυγές, μαζί με τα βρομόνερα στο σιφόνι κι από κει στο βόθρο.

Οι καλές ειδήσεις για τις βιβλιοθήκες

Του Γιώργου Κατσαμάκη

Η καλή είδηση είναι ένα ενδιαφέρον πολιτικό, ψυχολογικό, επικοινωνιακό και κοινωνικό φαινόμενο της εποχής μας. Τα χρόνια αυτά της οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής κρίσης είναι συχνά διατυπωμένη από το «κοινό» η ανάγκη κατανάλωσης καλών ειδήσεων, όπως επίσης και η καλλιέργεια της ανάγκης αυτής από τα ΜΜΕ και τους φορείς της οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής εξουσίας που σπεύδουν να την «καλύψουν».

Η ανεύρεση, «δημιουργία» και διοχέτευση καλών ειδήσεων θεωρώ πως έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά συστημικής προπαγάνδας. Παραδείγματα αυτής της «ενημερωτικής» καταιγίδας θα βρει κανείς και στα τελευταία χρόνια πριν τη μνημονιακή εκτροπή της κρίσης. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του εθελοντισμού (ιδιαίτερα μετά τους ολυμπιακούς αγώνες του 2004), της «κοινωνίας των πολιτών» που πλαισιώνει τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, των Atenistas κ.ο.κ.

Δεν αμφισβητεί κανείς πως τα παραπάνω αποτελούν «γεγονότα», επικοινωνιακά αξιοποιήσιμες δηλαδή πληροφορίες, ωστόσο αυτό που επιχειρώ να πω είναι πως η αντιστοιχία τους στην ποσότητα των ειδήσεων είναι δυσανάλογα μεγάλη και πως η σπουδή με την οποία προβάλλονται από συγκεκριμένα κέντρα είναι σκανδαλωδώς επιμελημένη. Παράμετρος που έχει επηρεάσει την ένταση και την έκταση του φαινόμενου είναι και η αναπαραγωγική ευχέρεια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και η δυνατότητα που αυτά παρέχουν στον καθένα να προβάλει ειδήσεις. Καθώς περνάει ο χρόνος και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αξιοποιούνται ολοένα και περισσότερο από εμπορικές δομές, στη διοχέτευση της είδησης παρεμβαίνει και ένας άλλοτε στοιχειώδης και άλλοτε «καλλιεργημένος» μαρκετινίστικος μηχανισμός. Το marketing είναι σαφώς αγκαλιασμένο με την καλή είδηση, αυτήν υπηρετεί εκ γενετής.

Στο χώρο των βιβλιοθηκών αυτά τα φαινόμενα έχουν ενταθεί τον τελευταίο καιρό. Είναι εντυπωσιακά μεγάλος ο αριθμός των άρθρων, των αφιερωμάτων και των συνεντεύξεων που σχετίζονται με την κατασκευή του νέου κτηρίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης από το Ίδρυμα Νιάρχου στο Φάληρο. Η επικοινωνιακή δύναμη του Ιδρύματος είναι βέβαια τεράστια (πόσο μάλλον που η παρουσία τους εξαπλώνεται με πυκνούς ρυθμούς στο σύνολο των κοινωνικών, εκπαιδευτικών και κοινωνικών δομών της πτωχευμένης Ελλάδας.). Πολλές ουσιαστικές παράμετροι  του σημαντικού αυτού γεγονότος αγνοούνται (ή υποκρύπτονται). Τα ρούχα της αλλάζει η Εθνική Βιβλιοθήκη, δεν αλλάζει δομή, μηχανισμό, δεν στελεχώνεται με το χρήσιμο προσωπικό, δεν ενισχύεται θεσμικά. Το γεγονός αυτό είναι γνωστό σε αυτούς που χειρίζονται επικοινωνιακά το θέμα και ήδη διαφαίνονται οι σχεδιασμοί τους ώστε να «καλυφθεί» το κενό. Ποτέ πάλι τόσες εφημερίδες, ιστοσελίδες, blog και περιοδικά δεν αγκάλιασαν μια βιβλιοθήκη με τέτοια… τρυφερότητα. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι η επίμονη και με κάθε αφορμή επαναλαμβανόμενη προβολή του Νέου Κτηρίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης δεν εξυπηρετεί την ανάγκη της ενημέρωσης, αλλά επιχειρεί συν τοις άλλοις να δημιουργήσει πολιτικά χρήσιμες εστίες αισιοδοξίας. Παρόμοια ήταν η πολιτική αξιοποίηση των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από τα ευρωπαϊκά προγράμματα τα προηγούμενα χρόνια. Σε επίπεδο πολιτικής αξιοποίησης το Ίδρυμα Νιάρχου σήμερα είναι τα ΕΣΠΑ των παρελθόντων ετών.

Ένα δεύτερο παράδειγμα της επικοινωνιακής χρήσης ζητημάτων σχετικών με τις βιβλιοθήκες είναι η «ειδησεογραφία» των δράσεων που πέρυσι και φέτος το καλοκαίρι αυτές εκτελούν στο πλαίσιο του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Future Library (το οποίο χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Νιάρχου). Αρκεί να αναζητήσει κανείς στο twitter τις αναρτήσεις που αναφέρονται στις βιβλιοθήκες προκειμένου να δει πόσο πρόθυμα εκδοτικοί οίκοι, τοπικά και γενικά ειδησεογραφικά blog αναπαράγουν την είδηση των καλοκαιρινών δράσεων των δημόσιων βιβλιοθηκών. Δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως αυτό είναι κακό, πόσο μάλλον που οι βιβλιοθήκες τώρα «ανακαλύπτονται» από τα ΜΜΕ και τις δομές επικοινωνίας και ενημέρωσης (όχι αποκλειστικά με δική τους ευθύνη). Η συγκυρία θα μπορούσε να πει κανείς πως είναι κρίσιμη, και οι «ειδήσεις» αυτές θα μπορούσαν να απαντούν με έργα στις εντεινόμενες φήμες για επικείμενο κλείσιμο πολλών από αυτές. Είναι όμως έτσι; Πόσοι από αυτούς που πρόθυμα αναπαράγουν τις ειδήσεις για τις καλοκαιρινές αυτές δράσεις έχουν ενημερώσει το «κοινό» τους για το κίνδυνο κλεισίματος των δημόσιων βιβλιοθηκών; Είναι το ενδιαφέρον τους αυτό που τους κάνει να γράφουν ειδήσεις για τις «πολύχρωμες βιβλιοθήκες», είναι η επικοινωνιακή ισχύς του χορηγού ή πολιτική χρήση των καλών ειδήσεων; Πόσο συναφής με την εμπορική λογική ενός εκδοτικού οίκου είναι η ανάρτηση μιας είδησης που αφορά στο κλείσιμο ενός πολιτιστικού οργανισμού;

Το σημείωμα αυτό επιχείρησε να καταγράψει μια επικοινωνιακή δυναμική που διαμορφώνεται αυτόν τον καιρό και στο πλαίσιο που το πετυχαίνει, διαμορφώνει με τη σειρά της μια αντίληψη στον κόσμο σχετικά με όσα γίνονται στη χώρα μας. Αυτό που επιχειρώ να πω είναι πως η χρήση των καλών ειδήσεων μόνο άδολη δεν είναι πολιτικά. Δεν αγνοώ την αναγκαιότητα της αισιοδοξίας, αλλά στέκομαι κριτικά στην προπαγανδιστική καλλιέργειά της από τα Μέσα.